|
Concerten op vrijdag 4 en zaterdag 5 september in Wijk bij Duurstede en Culemborg – ontdek hoe een raadselachtig schilderij uit 1618 de inspiratie werd voor een muzikale reconstructie met psalmen van Sweelinck en werken van zijn leerlingen, tegen de achtergrond van een Republiek verscheurd door religieuze spanningen. Wilt u deze lange nieuwsbrief niet lezen en gewoon kaarten kopen? Dat kan via de knoppen hieronder.
|
|
|
|
|
|
|
Een schilderij vol geheime boodschappen
|
Stel u voor: Amsterdam, 1618. Terwijl de Republiek op de rand van een religieuze en politieke crisis balanceert, zet Pieter Lastman (de leraar van Rembrandt) de laatste penseelstreken op een monumentaal schilderij. Op het eerste gezicht toont het koning David die zingend de Ark des Verbonds Jeruzalem binnenleidt. Maar wie beter kijkt, ontdekt een wereld die verrassend sterk verbonden is met Sweelinck.
|
Lastman schildert niet de sobere gereformeerde eredienst van zijn eigen tijd, maar een uitbundige Bijbelse liturgie vol wierook, offers, orgel en door instrumenten begeleide psalmzang. Toeval? Of een bewuste herinnering aan een muzikale wereld die voorgoed dreigde te verdwijnen? Het orgel is zo nauwkeurig weergegeven dat het vrijwel zeker het kleine orgel van de Amsterdamse Oude Kerk is, het instrument waarop Jan Pieterszoon Sweelinck zijn beroemde bespelingen gaf. Misschien keek Sweelinck wel over Lastmans schouder mee. Misschien wees hij op de instrumenten uit Psalm 150. Misschien droomde hij ervan zijn psalmen zó te horen klinken.
|
|
Die gedachte vormt het uitgangspunt van ons muzikale project, waarvan u het resultaat kunt horen op vrijdagavond 4 september in Wijk bij Duurstede en zaterdagmiddag 5 september (14.00 uur) in de Grote Barbarakerk in Culemborg. We volgen Lastmans schilderij als een muzikale plattegrond en brengen de afgebeelde bezetting opnieuw samen: zangers, barokharp, viool, zink, trombones, violone en orgel laten Sweelincks psalmen klinken in een klankwereld die rechtstreeks uit het doek lijkt te zijn gestapt. Vier eeuwen later krijgt Lastmans schilderij voor even weer een stem.
|
|
|
|
|
|
Sweelincks leerlingen
|
|
Sweelincks invloed reikte veel verder dan Amsterdam. Leerlingen als Heinrich Scheidemann, Samuel Scheidt en Jacob Praetorius namen zijn stijl mee naar Duitsland. Daar groeide zij uit tot de grondlegger van de Noord-Duitse orgelschool, een traditie die uiteindelijk zou uitmonden in het werk van Dietrich Buxtehude en Johann Sebastian Bach. Tijdens dit concert klinkt daarom niet alleen muziek van Sweelinck zelf, maar ook van de componisten die zijn muzikale nalatenschap verder uitdroegen en ontwikkelden.
|
|
Psalmberijmingen
|
|
Voor verschillende meerstemmige psalmzettingen van Sweelinck zingen we eerst de Geneefse psalmmelodie zoals die in zijn tijd in de kerk klonk. Daarbij hoort u drie Nederlandse psalmberijmingen: van Petrus Datheen (1566), Philips van Marnix van Sint-Aldegonde (1591) en Lucretia Wilhelmina van Merken (1760), één van de bekendste dichteressen van de achttiende eeuw. De Geneefse psalmen stonden eeuwenlang centraal in het religieuze leven van de Republiek. Niet alleen de melodieën, maar ook de teksten waren mensen dierbaar. Toen in 1773 een nieuwe officiële berijming werd ingevoerd, leidde dat op verschillende plaatsen zelfs tot het Psalmoproer.
|
|
Wijk bij Duurstede – Sweelinck op het Kiespenning-orgel
|
Op vrijdagavond 4 september om 19.30 uur klinkt Sweelinck en zijn leerlingen in de Grote Kerk van Wijk bij Duurstede. Bijzonder is dat het historische Kiespenning-orgel ons uitzonderlijk dicht bij Sweelincks eigen klankwereld brengt. Dit orgel werd rond 1615 gebouwd door Albert Kiespenning, met wie Sweelinck regelmatig samenwerkte bij de bouw en keuring van nieuwe orgels. Mogelijk heeft hij het instrument zelfs zelf bespeeld. In combinatie met zangers, zink, baroktrombones, barokharp, viool en violone ontstaat een zeldzame kans om Sweelincks muziek te beleven op een instrument dat klinkt zoals zijn tijdgenoten haar vermoedelijk hebben gehoord.
|
|
|
|
Culemborg – Sweelinck in de vernieuwde Barbarakerk
|
Op zaterdagmiddag 5 september om 14.00 uur klinkt Sweelinck en zijn leerlingen in de Grote Barbarakerk van Culemborg, een kerk met een bijzondere band met de componist. De Culemborgse organist Eustachius Hackert studeerde vijf jaar bij Sweelinck en bespeelde vervolgens het nieuwe orgel van de Barbarakerk, gebouwd door Albert Kiespenning. Er zijn aanwijzingen dat Sweelinck rond 1619 zelf betrokken was bij de voltooiing van dit orgel en Culemborg heeft bezocht. Die muzikale bloeitijd kwam abrupt ten einde toen tijdens de zware storm van 1654 de bliksem in de torenspits sloeg. De daaropvolgende brand verwoestte het Kiespenning-orgel en liet Culemborg achter met de karakteristieke stompe kerktoren die nog altijd het stadsbeeld bepaalt. In de afgelopen maanden heeft de Barbarakerk bovendien een restauratie en herinrichting ondergaan. Historische elementen zijn zorgvuldig behouden, terwijl de kerk opnieuw is ingericht als culturele ontmoetingsplaats. Tijdens het concert kunt u het resultaat met eigen ogen bewonderen. Het concert sluit naadloos aan bij deze rijke geschiedenis. Op het schitterende Verhofstadt-orgel uit 1719 en met zangers, zink, baroktrombones, barokharp, viool en violone brengen we de klankwereld van Sweelinck en zijn leerlingen opnieuw tot leven, op de plek waar Sweelinck die mogelijk zelf ooit heeft horen klinken.
|
|
|
|
